Hantavirus: krijgen we weer een angstcampagne zoals bij corona?

Daar gaan we weer. Er duikt een virusnaam op in het nieuws en meteen zie je dezelfde bekende ingrediënten verschijnen: grote koppen, bezorgde experts, woorden als “dodelijk”, “besmettelijk”, “isolatie” en “contactonderzoek”. Na corona weet iedereen wat dat met mensen doet. Angst verkoopt. Angst klikt. Angst houdt mensen aan het scherm gekluisterd.

Deze keer gaat het om het hantavirus. En ja, dat schrijf je dus aan elkaar: hantavirus. Niet “Hanta virus”. De vraag die veel mensen nu stellen is logisch: krijgen we opnieuw een angstcampagne zoals bij corona? En gaat er straks weer een lockdown volgen?

Mijn korte antwoord: laat je niet gek maken.

Corona begon voor de meeste mensen ook vooral via de media

Voor heel veel mensen begon corona niet met een ziek familielid, een overvolle IC of direct gevaar in de straat. Het begon met beelden op televisie. Grafieken. Persconferenties. Rode schermen. Experts aan talkshowtafels. Cijfers zonder context. En vooral: herhaling, herhaling, herhaling.

Daardoor ontstond een sfeer waarin angst bijna belangrijker werd dan gezondheid. Wie vragen stelde, werd al snel weggezet als lastig, dom of gevaarlijk. Terwijl vragen stellen juist gezond is. Zeker als er ineens maatregelen komen die je leven, je werk, je gezin, je vrijheid en je toekomst raken.

Veel mensen hebben corona uiteindelijk zelf ervaren als een griepachtige ziekte. Anderen zijn er ernstig ziek van geworden. Dat verschil mag gewoon naast elkaar bestaan. Maar wat niet gezond was, was de massale angstmachine die eromheen werd gebouwd. De angst werd soms groter dan het gesprek over gezondheid zelf.

En nu dus het hantavirus

Het hantavirus is geen nieuw virus dat ineens uit de lucht komt vallen. Hantavirussen bestaan al langer en worden meestal in verband gebracht met knaagdieren, zoals muizen en ratten. Besmetting ontstaat meestal via urine, ontlasting of speeksel van besmette knaagdieren, bijvoorbeeld in stof in een schuur, kelder, opslagruimte of andere plek waar muizen actief zijn geweest.

Dat is meteen een belangrijk verschil met corona. Corona werd vooral gepresenteerd als iets dat mensen massaal aan elkaar doorgaven. Bij hantavirus ligt dat meestal anders. De normale besmettingsroute loopt via knaagdieren. Er is wel een zeldzamere variant, het Andesvirus, waarbij beperkte overdracht van mens op mens mogelijk is. Maar “mogelijk” betekent nog niet dat heel Nederland morgen achter de voordeur moet blijven zitten.

Volgens de Europese gezondheidsdienst ECDC is het risico voor de algemene bevolking in Europa op dit moment zeer laag. Dat is een belangrijk feit dat je in alle paniekverhalen makkelijk over het hoofd ziet.

De echte vraag: gezondheid of controle?

Bij corona werd gezegd dat alles om gezondheid ging. Toch zagen veel mensen vooral controle. Regels. Toegangsbewijzen. Testen. Vaccinatiecampagnes. Sociale druk. Uitsluiting. Mensen die niet meededen, werden behandeld alsof ze het probleem waren.

Dat heeft diepe sporen achtergelaten. Niet alleen lichamelijk of economisch, maar vooral mentaal. Mensen zijn hun vertrouwen kwijtgeraakt. Niet omdat ze tegen gezondheid zijn, maar omdat ze gezien hebben hoe snel angst kan worden gebruikt om gedrag te sturen.

Daarom is het bij ieder nieuw virus belangrijk om meteen scherp te blijven. Niet panisch. Niet roekeloos. Gewoon wakker.

Want als de eerste reactie op een virus opnieuw is: angst, isolatie, controle en gehoorzaamheid, dan moeten we ons afvragen of we werkelijk iets geleerd hebben van de afgelopen jaren.

Gaat er een lockdown volgen door het hantavirus?

Op basis van wat nu bekend is: nee, daar is geen normale aanleiding voor.

Een lockdown is een extreme maatregel. Dat betekent dat je gezonde mensen opsluit, bedrijven beschadigt, kinderen beperkt, sociale schade veroorzaakt en de samenleving onder druk zet. Zoiets mag nooit normaal worden. Zeker niet bij een virus waarbij het risico voor de algemene bevolking in Europa zeer laag wordt ingeschat.

Gericht onderzoek? Prima. Mensen met klachten goed helpen? Natuurlijk. Contactonderzoek bij directe blootstelling? Logisch. Maar een samenleving opnieuw in angststand zetten? Nee.

Let op de woorden die gebruikt worden

De grootste truc van angstcommunicatie zit vaak niet in leugens, maar in woordkeuze. Een woord als “dodelijk virus” klinkt heel anders dan “zeldzame besmetting bij specifieke blootstelling”. Beide kunnen over hetzelfde onderwerp gaan, maar het effect op de lezer is totaal anders.

Als je vaak genoeg hoort dat iets gevaarlijk is, ga je je vanzelf gevaarlijk voelen. Ook als het persoonlijke risico klein is. Dat zagen we bij corona en dat kan opnieuw gebeuren bij ieder nieuw virus dat handig in het nieuws wordt gezet.

Daarom is mijn advies: kijk niet alleen naar wat er gezegd wordt, maar ook naar hoe het gezegd wordt. Word je geïnformeerd, of word je bang gemaakt? Krijg je context, of alleen dreiging? Worden er normale voorzorgsmaatregelen genoemd, of wordt er alvast gebouwd aan paniek?

Wat kun je praktisch doen?

Praktisch gezien hoef je niet in paniek te raken. Zorg dat muizen en ratten geen kans krijgen in huis, schuur, kelder of opslagruimte. Maak plekken waar knaagdieren zijn geweest verstandig schoon. Ga niet droog vegen waardoor stof opwaait, maar ventileer en maak rustig en hygiënisch schoon.

Ben je ernstig ziek, heb je hoge koorts, benauwdheid of klachten na duidelijke blootstelling aan knaagdieren of een risicogebied? Dan is het verstandig om een arts te bellen. Dat is geen paniek, dat is normaal verstand.

Maar laat je niet aanpraten dat ieder virus automatisch een maatschappelijk noodscenario moet worden.

Mijn conclusie

Het hantavirus verdient aandacht, maar geen hysterie. De uitbraak die nu in het nieuws is, moet serieus onderzocht worden. Mensen die direct risico hebben gelopen, moeten netjes worden geholpen. Daar is niets mis mee.

Maar laten we niet opnieuw in dezelfde val stappen als tijdens corona: eerst angst, dan druk, dan controle, en pas daarna ruimte voor vragen.

Gezondheid is belangrijk. Maar vrijheid, gezond verstand en eerlijke informatie zijn dat ook.

Dus nee, op basis van wat nu bekend is, zie ik geen enkele reden voor een lockdown door het hantavirus. Wat ik wél zie, is een goede reden om alert te blijven op de manier waarop angst opnieuw kan worden ingezet.

Blijf nuchter. Blijf kritisch. Blijf zelf nadenken.